PORADY WARSZTATOWE

WSTĘP

Zbiorowa praca nad tekstem posiada swoją specyfikę. Pragniemy zwrócić uwagę wszystkim biorącym udział w konkursie, że nadesłane przez nich materiały będą jedynie uzupełniały, poszerzały, pogłębiały istniejący już pierwszy, multimedialny szkic powieści. W związku z tym nadesłane wspomnienia i relacje będą podlegały ingerencjom mającym na celu dostosowanie ich do już istniejącej treści i poetyki. Trzeba liczyć się z faktem delikatnego podredagowywania i skracania. Jesteśmy przekonani jednak, na podstawie dotychczasowego doświadczenia, że nie zmieni to w niczym prawdy, istoty, znaczenia opisywanych faktów i zdarzeń. Niemniej należy pamiętać, że udział w konkursie (eksperymencie) oznacza świadomą zgodę na taką ingerencję i przetwarzanie materiału.

  1. PORADY WARSZTATOWE DLA KATEGORII WSPOMNIENIA

Wspomnienie dotyczy zdarzeń i faktów znanych z autopsji bądź zasłyszanych. Wspomnienie piszemy w pierwszej osobie. Nie powinno ono przekraczać 10 stron maszynopisu. Zwłaszcza istotne są dla organizatorów wspomnienia dotyczące tematów zaznaczonych kolorem czerwonym na marginesach w internetowym szkicu powieści. Biorącym udział w konkursie zalecamy dodatkowo zapoznanie się z poradami przeznaczonymi dla zainteresowanych wspomnieniami oraz książkę Ewy Pilawskiej „Piszemy wspomnienia” (poradnik), Wyd. IKE – Usługi Literackie, Warszawa 2008 rok.

  1. PORADY WARSZTATOWE DLA KATEGORII RELACJE

 

Są dwa natchnione momenty w naszej pracy nad relacją – wybór tematu i wybór bohatera. Wybór tematu mamy za sobą. Dlaczego dzieje Bazaru Różyckiego to temat? Dlatego że, bazar to instytucja stara jak świat i jest synonimem samego życia, a samym życiem i tym co je podtrzymuje zawsze warto się interesować. O Bazarze Różyckiego wiedzą prawie wszyscy ze starszego pokolenia, a młode pokolenie powinno o nim wiedzieć. A więc jest to wspólna opowieść, a wspólnych opowieści nie jest wcale dużo. Najczęściej opowiadamy swoje historie i to o sobie samych. Zwłaszcza w ostatnich latach nie umiemy opowiadać wspólnych historii. Historii które nas łączą. Dlaczego młode pokolenie winno znać historię tego Bazaru. Dlatego, że Polska znajduje się w okresie reidentyfikacji – powrotu do swojej suwerennej tożsamości. Trwa dyskusja o kształcie narodowej wspólnoty. Dzieje Bazaru Różyckiego to również dzieje wspólnoty. Jej narodzin, upadku i próby zmartwychwstania. To temat bliski naszemu miastu i naszej dzielnicy. Możemy pójść na Bazar choćby dzisiaj. Żeby wziąć udział w konkursie na relacje należy przeprowadzić wywiad (wywiad to nic innego jak rozmowa celowa) ze świadkiem bądź uczestnikiem wydarzeń związanych z dziejami Bazaru.

 

Na nasze potrzeby w sposób następujący periodyzujemy te dzieje:

 

1) Za cara 1882-1918

2) Za sanacji 1918-1939

3) Za Niemca 1939-1945

4) Za Stalina 1945-1956

5) Za Gomułki 1956-1970

6) Za Gierka 1970-1980

7) Za Solidarności 1980-1989

8) Za Unii

 

Musimy mieć świadomość jakiego okresu historycznego dotyczy nasza relacja. Oczywiście może ona dotyczyć tylko jednego okresu lub ciągnąć się od zakończenia II wojny światowej do dnia dzisiejszego. To zależy od nas. Wywiad musi być nagrany, a następnie przepisany i poprawiony (usuwamy elementy zbędne np. powtórzenia, wtręty nie związane z tematem). Zapis nagranych rozmów plus tekst (również w formie elektronicznej) składamy w Fundacji Laboratorium Reportażu – szczegółowa instrukcja i termin składania prac konkursowych zawarte są w Regulaminie konkursu .

 

Zapis wywiadu (rozmowy) powinien być wierny. Dotyczy to zarówno pytań jak i odpowiedzi. Zwłaszcza te ostatnie winny cechować się szczególną dbałością o oddanie wiernie języka rozmówcy, zgodnie z założeniami konkursu.

 

Jak przygotować się do wywiadu? Gdzie znaleźć swojego bohatera?

 

Zalecane lektury dla uczestników konkursu:

 

1) J. Kurczewski, M. Cichomski, K. Wiliński, Wielkie bazary warszawskie. Środowisko społeczne, kultura i problem społeczny, Wydawnictwo TRIO, 2010,

2) P. Kulesza, Niebieski syfon. Z dziejów Bazaru Różyckiego, Książka i Wiedza, Warszawa 2004.

 

Powyższe lektury mają stać się nie tylko źródłem wiedzy na temat Bazaru, ale również źródłem inspiracji do znalezienia swojego bohatera. Kogo więc nazywamy bohaterem relacji? Gdzie możemy go znaleźć?

 

Bohaterami mogą być:

 

1) Handlujący kiedyś lub dziś w budkach i naręcznie, kupcy a także ich rodziny.

2) Administracja Bazaru kiedyś lub dziś.

3) Kupujący na Bazarze, lub przychodzący na Bazar z innych powodów.

4) Właściciele bądź pracownicy okolicznych sklepów, barów, kawiarni, restauracji lub innych instytucji.

5) Duszpasterze (okoliczne parafie), działacze partii politycznych, stowarzyszeń, fundacji, muzeów związanych tematycznie z Bazarem i jego historią np. Towarzystwo Przyjaciół Pragi, przewodnicy po Pradze.

6) Twórcy związani z tematem Bazaru.

a. Muzycy. Kapele.

b. Fotograficy.

c. Filmowcy.

d. Plastycy.

e. Literaci.

f. Poeci.

g. Historycy i inni naukowcy.

h. Varsavianiści .

7) Stróże prawa, policjanci, prokuratorzy, sędziowie.

8) Margines społeczny. Kieszonkowcy, benklarze, paserzy itp.

9) Znane postacie publiczne odwiedzające Bazar.

10) Pracownicy mediów, dziennikarze prasowi, radiowi i telewizyjni poruszający problematykę Bazaru Różyckiego w mediach

11) Inni…

 

Bohaterów szukamy gdzie się da i jak się da, dosłownie wszędzie, np. w rozmowach z rodziną, znajomymi, ale również na samym Bazarze i jego okolicach, a także poprzez inspiracje – od Internetu po lokalną prasę itp. Czego szukamy u bohaterów? Nie możemy zapominać o jednym. Mają być świadkami lub uczestnikami wydarzeń, zdarzeń, sytuacji, faktów które miały znacznie w dziejach Bazaru. Mogą to być dzieje zarówno polityczne jak i obyczajowe. Ważne wydarzenia historyczne np. śmierć Stalina lub ważne w czyimś życiu osobistym np. wesele w rodzinie kupca.

 

Szukamy istotnych scen z życia Bazaru i słów które wówczas padły. Chcemy być blisko życia i blisko prawdy o nim. Interesują nas przede wszystkim zdarzenia, a mniej opinie. Oczywiście zdarzenia które o czymś istotnym świadczą, są czymś istotnym dla wspólnoty Bazaru i łączących ludzi więzi.

 

Warto pamiętać o dramaturgii. Pamiętajmy, że w życiu (a bazar to synonim życia) funkcjonują gotowe konstrukcje dramatyczne, te budujące napięcie. Ekspozycja, punkt zwrotny, konflikt, drugi punkt zwrotny. Szukajmy tych konstrukcji, starajmy się usłyszeć je w opowieściach. Pomogą nam w pisaniu. Szukajmy w relacjach anegdoty, story, ważnych wydarzeń w życiu osobistym bohatera, w jego życiu zawodowym. Szukajmy ludzi których życie postawiło w sytuacjach trudnych wyborów. Kiedy musieli o czymś istotnym decydować, płacąc za to wysoką cenę. Szukajmy melodramatu – ludzie się zawsze kochali, przyjaźnili – sprawdźmy czy to prawda? Sprawdzamy, czy nasza relacja dotyczy co najmniej jednego spośród poniższych zagadnień, obszarów tematycznych:

 

-obyczaje, tradycje, święta,

-Bazarowe trendy, mody,

-Bazarowe kulinarne specjalności: pyzy, flaki,

-legalne, nielegalne na Bazarze (handel),

-restrykcje władzy wobec kupców,

-legendy, mity związane z Bazarem,

-słynne postacie,

-administracja Bazaru,

-ważne wydarzenia polityczne w życiu kraju (np. śmierć Stalina) a Bazar,

-zaplecze Bazaru – okoliczne restauracje (knajpy), bary, kawiarnie,

-okoliczne sklepy, szkoły, szpitale, parafie i inne instytucje na których Bazar mógł odcisnąć swoje piętno,

-formy pozyskiwania atrakcyjnego towaru i jego sprzedaż,

-mniejszości narodowe i etniczne a Bazar: Żydzi, Niemcy, Rosjanie, Cyganie (Romowie), Białorusini, Ukraińcy,

-muzycy, kapele,

-jeżeli jesteśmy przekonani dopiszmy tu własne kategorie.

 

O czym należy pamiętać przygotowując się do przeprowadzenia wywiadu.

 

Wywiad to sztuka pytań. Pytania to odkrycia. Pytania to negatyw przyszłego utworu. Pytania postawione z intuicją, z wyobraźnią, z wiedzą to szansa na ujawnienie prawdy. Do naszych bohaterów powinniśmy przychodzić z pytaniami które zadajemy sobie, które nas samych nurtują.

 

Zasady układania i stawiania pytań – pytania muszą być:

1) oryginalne i nowe,

2) dociekliwe,

3) sformułowane jasno i logicznie,

4) uszeregowane w logicznej kolejności,

5) nie mogą zawierać i sugerować odpowiedzi,

6) są rezultatem dokładnego poznania materiału wyjściowego.

 

Ksiądz pyta o grzech, psychiatra o chorobę, lekarz o zdrowie, a my możemy każdemu zadać każde pytanie.

 

 

Zalecenia przy przeprowadzaniu wywiadu:

 

1) Wprowadzenie – pozyskiwanie rozmówcy do współpracy z nami. Opowiadamy co robimy, po co i dla kogo.

2) Nasz wygląd zewnętrzny maksymalnie neutralny.

3) Okoliczności rozmowy. Przeprowadzamy wywiad w sprzyjających okolicznościach. Najlepiej u naszego bohatera w domu. Staramy się rozmawiać tylko naszym bohaterem, bez udziału osób trzecich. Wytwarzamy swą postawą przyjazną atmosferę poprzez opowiadanie kim jesteśmy i co robimy w tym projekcie. Pamiętajmy żeby nie przerywać naszemu bohaterowi niepotrzebnie – największym talentem jest umiejętność słuchania. Tekst musi zostać przez bohaterów autoryzowany (podpis na przesłanym egzemplarzu).

 

  1. PORADY WARSZTATOWE DLA KATEGORII ZDJĘCIE (ZDJĘCIA)

Poszukujemy zwłaszcza zdjęć z nieoficjalnego życia towarzyskiego na Bazarze. Wiemy, że robienie zdjęć, zwłaszcza w okresie PRL-u, nie było dobrze widziane. Wszystko było nielegalne i niebezpieczne. Ale przecież trafiały się przeróżne okazje do wspólnego biesiadowania – opłatki, chrzciny, imieniny. Tyle okazji i ani jednego zdjęcia! Niemożliwe! To samo ze zdjęciami kapel grających na Bazarze, cyganów i benklarzy. Przecież dzisiaj zdjęcia, opowiadające o nich, nikogo już nie „wystawiają”. To już tylko wspomnienia z czasu, który już minął. Niech w tej naszej wspólnej opowieści ujawni się prawda przez tak długi czas ukrywana.